Rosnące zainteresowanie technologiami Blockchain, wśród problemów prawnych w Rosji

MOSKWA – Technologie Blockchain cieszą się zwiększonym zainteresowaniem rosyjskich instytucji finansowych i firm IT i mogą być gotowe przezwyciężyć sceptycyzm ze strony rosyjskich regulatorów. Być może nie jest to zaskakujące, biorąc pod uwagę pozycję Rosji w sektorze technologicznym, z ponad 120 000 lokalnych programistów i ciągłym wzrostem w handlu elektronicznym i działaniach online. Jednak pewne przeszkody prawne mogą nadal stanowić wyzwanie dla promotorów i twórców kryptowalut i innych aplikacji blockchain.

Obecna odporność na Bitcoin . Rosyjskie władze dały uwagę potencjalnych zastosowań cryptocurrencies od kilku lat, ale dopiero niedawno skupiono się na antykorupcyjnych i środków przeciwdziałania praniu pieniędzy, przestrzegania prawa i zarządzania ryzykiem. Wiodącą rolę w tych kwestiach odegrały Bank Centralny i Ministerstwo Finansów.

Obecnie rosyjskie prawo stanowi, że rubel jest walutą narodową, a emisja innych walut lub „surogatów walutowych” na terytorium Rosji jest zabroniona. Niektórzy rosyjscy urzędnicy argumentowali, że kryptowaluty należy traktować jako surogatki, ale ta kwestia pozostaje kontrowersyjna. W 2014 roku Bank Centralny wydał formalne pismo, w którym zaznaczył, że handel towarami lub usługami za „wirtualne waluty”, a także przewalutowanie tych walut na ruble lub waluty obce, może być wykorzystywany do prania pieniędzy i finansowania terroryzmu. Chociaż ostrzeżenie to nie miało mocy prawnej, posłużyło do zwrócenia uwagi rosyjskich banków i firm, że transakcje z kryptowalutami prawdopodobnie będą podlegać szczególnej kontroli.

Proponowane poprawki . Na początku 2016 r. władze rosyjskie wydawały się gotowe pójść dalej w walce z kryptowalutami. Podobno Ministerstwo Finansów przygotowało projekt zmian w obowiązujących przepisach, które nakładałyby kary administracyjne i karne za emisję, kupno lub sprzedaż Bitcoinów. Obejmowałyby one grzywny w wysokości do 2,5 miliona rubli (około 39 000 USD przy obecnych kursach wymiany walut) dla organizacji finansowych i karę pozbawienia wolności do siedmiu lat dla wyższej kadry kierowniczej. Niektóre inne rosyjskie organy rządowe wyraziły poparcie dla tych propozycji, w tym Ministerstwo Rozwoju Gospodarczego i Komitet Śledczy, agencja federalna mająca uprawnienia do prowadzenia dochodzeń w sprawach karnych.

Wydaje się jednak, że rząd rosyjski z kilku powodów zdecydował się nie wprowadzać tych poprawek. Po pierwsze, doniesiono, że niektórzy kluczowi gracze, tacy jak Ministerstwo Sprawiedliwości i prokuratura federalna, nie poparli proponowanego nałożenia odpowiedzialności karnej. Niektórzy obserwatorzy argumentowali, że istniejące rosyjskie przepisy byłyby wystarczające, aby poradzić sobie z działalnością przestępczą, bez ustanawiania odrębnej zasady opartej wyłącznie na wykorzystaniu kryptowalut.

Po drugie, Rosja bada teraz potencjalne zalety odpowiednich technologii stojących za Bitcoinem i innymi kryptowalutami. W związku z tym niektóre rosyjskie władze pracują nad nowymi reformami prawnymi, aby zapewnić legalną podstawę do wykorzystania i rozwoju kryptowalut. Zwolennikami są Herman Gref, prezes rosyjskiego giganta bankowego Sbierbank i były minister gospodarki i handlu. Gref argumentował, że jeśli Rosja zakaże kryptowalut, ryzykuje opóźnienie w innowacjach związanych z blockchainem i podobnymi technologiami. Inni rosyjscy urzędnicy również wyrazili zainteresowanie blockchainem, a dalszy postęp na tym froncie spodziewany jest w 2017 roku.

Aktualna działalność; Masterchain . Konkretnym przykładem rosyjskiego zainteresowania technologiami blockchain jest „Masterchain”. Począwszy od jesieni 2015 r. Rosyjski Bank Centralny powołał grupę roboczą do badania technologii blockchain i zbadania potencjalnych praktycznych zastosowań, ze szczególnym uwzględnieniem rynków finansowych. Doprowadziło to do podjęcia wysiłków na rzecz stworzenia prototypowej rozproszonej bazy danych do przesyłania komunikatów finansowych. W 2016 roku konsorcjum składające się z rosyjskiej firmy płatniczej Qiwi, Accenture i czterech rosyjskich organizacji finansowych rozpoczęło testowanie technologii blockchain we współpracy z Bankiem Centralnym. Prace konsorcjum zaowocowały Masterchain, prototypem blockchain opartym na Ethereum do walidacji i wymiany danych klientów oraz informacji transakcyjnych. W przeciwieństwie do Ethereum, Masterchain jest licencjonowaną (prywatną) bazą danych połączonych bloków danych. Centralny Bank Rosji działa jednocześnie jako zwykły użytkownik w przetwarzaniu płatności i zaufany administrator.

Kolejnym krokiem może być opracowanie kolejnych prototypów. Urzędnicy Banku Centralnego badają obecnie dwie inne proponowane wersje Masterchain. Jeden jest oparty na Ethereum i wykorzystuje algorytm konsensusu dowodu pracy (POW) (zastąpiony algorytmem dowodu stawki (POS), gdy Ethereum przełącza się na POS). Drugi korzysta już z algorytmu POS. Grupa 10 rosyjskich organizacji finansowych przetestuje te produkty w celu ich ewentualnego komercyjnego wykorzystania.

Inną rosyjską propozycją jest powołanie profesjonalnego stowarzyszenia o nazwie „FinTech”, które pomogłoby w opracowaniu reform prawnych regulujących technologie blockchain. Uczestniczyliby przedstawiciele różnych agencji rządowych. Nowy organ miałby zająć się różnymi zastosowaniami technologii blockchain, takimi jak głosowanie elektroniczne, systemy notarialne, prowadzenie rejestrów akcjonariuszy, nieruchomości i innych ustawowych rejestrów oraz walidacja danych klientów i informacji transakcyjnych.

Aktywne stają się także inne rosyjskie organizacje i liderzy biznesu. Krajowy Depozyt Rozliczeniowy, centralny depozyt papierów wartościowych w Rosji, zainicjował pilotażowy projekt głosowania akcjonariuszy e-proxy przy użyciu zatwierdzonego rozwiązania blockchain. Ponadto Perm State National Research University otworzył laboratorium do badania „kryptoekonomii” i systemów blockchain; wybitny rosyjski przedsiębiorca zainwestował w platformę mediów społecznościowych BlockGeeks; a rosyjska firma płatnicza Qiwi planuje w ciągu pięciu lat uaktualnić swoją podstawową bazę danych do systemu księgi rozproszonej.

Inteligentne kontrakty . Wykorzystanie technologii blockchain do tworzenia i wdrażania „inteligentnych kontraktów” również wzbudziło zainteresowanie w Rosji, ale może wymagać dalszych reform prawnych. Rosja już zaczęła włączać zastosowania nowoczesnych technologii do swojego prawa cywilnego i praktyk kontraktowych. Na przykład prawo rosyjskie umożliwia stronom zawieranie umów poprzez wymianę dokumentów elektronicznych za pośrednictwem poczty elektronicznej lub w inny sposób. Jednak w niektórych przypadkach może być wskazane utworzenie oddzielnego dokumentu fizycznego w celu ustalenia podstawy prawnej dla późniejszej komunikacji elektronicznej. Korzystanie z różnych rodzajów podpisów elektronicznych jest również dozwolone, zgodnie z zasadami takimi jak dyrektywa UE o podpisach elektronicznych z 1999 roku. (Niektóre klucze weryfikacyjne mogą wymagać certyfikacji przez rosyjskie organy ds. komunikacji).

Ponadto szereg rosyjskich organów rządowych zmodernizowało swoją działalność, aby ułatwić wymianę dokumentów za pośrednictwem platform internetowych, takich jak elektroniczne składanie deklaracji podatkowych, raportów księgowych oraz wniosków licencyjnych i patentowych. Należą do nich Federalna Służba Podatkowa, Federalna Służba Własności Intelektualnej oraz Federalna Służba Nadzoru Komunikacji, Informatyki i Mediów. Wnioski notarialne można składać drogą elektroniczną, a rejestr spółek państwowych jest dostępny online.

Niemniej jednak pod pewnymi względami Rosja pozostaje rynkiem związanym z tradycją, na którym fizyczne dokumenty, pieczęcie i pieczątki są niezbędne. W szczególności przejście na systemy księgi rozproszonej i umowy wirtualne będzie kolidować z istniejącymi, scentralizowanymi rejestrami, które są prawnie wymagane w przypadku niektórych transakcji. Przykładem jest sprzedaż „udziałów kapitałowych” w rosyjskiej spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (LLC), która odbywa się poprzez poświadczenie notarialne pisemnej umowy sprzedaży i wpis odpowiedniego wpisu do rejestru państwowego. W przypadku sprzedaży udziałów w spółkach akcyjnych przeniesienie musi być odnotowane w osobnym rejestrze, zwykle prowadzonym przez niezależnego usługodawcę. Chociaż do rewolucji cyfrowej włączają się także sądy rosyjskie – na przykład niektóre rozprawy i decyzje są teraz dostępne online – są one bardziej tradycyjne w sprawach dowodowych. Generalnie sądy wymagają przedstawienia fizycznych oryginałów lub poświadczonych kopii dokumentów i nie jest jasne, w jaki sposób należy dokumentować wirtualne umowy do tych celów.

Teoretycznie rozwiązania blockchain można by zaproponować w celu rozwiązania niektórych z tych problemów, na przykład w celu zastąpienia certyfikacji notarialnej i korzystania z rejestrów centralnych. Ułatwiłyby również badanie due diligence, ponieważ potencjalny nabywca mógłby zweryfikować wszystkie wcześniejsze transakcje na akcjach. Pełne przyjęcie rozwiązań blockchain wiązałoby się jednak z dalszymi rosyjskimi reformami prawnymi. Na przykład nie jest jasne, w jaki sposób korzystanie ze Zdecentralizowanych Organizacji Autonomicznych (DAO) lub podobnych ustaleń, w których umowy są realizowane przy użyciu wcześniej napisanych kodów, byłoby interpretowane zgodnie z rosyjskimi zasadami kontraktowymi, czy to z punktu widzenia wykonalności, czy nakładania odpowiedzialności za naruszenia. Wystąpienia naruszeń lub oszustw w ramach zdecentralizowanego łańcucha bloków mogą również rodzić nowe pytania dotyczące jurysdykcji i prawa rządzącego bez precedensu w Rosji.

Sprawy te będą wymagały dalszej uwagi ze strony rosyjskich urzędników, programistów IT, prawników i innych uczestników rynku. Ostatecznie, jeśli Rosja zdecyduje się odgrywać aktywną rolę w rozwoju technologii blockchain, prawdopodobnie nastąpią niezbędne zmiany prawne.

Brian Zimbler, Dmitry Dmitriev i Andrey Ignatenko z Morgan Lewis w Moskwie

Brian Zimbler jest partnerem, a Dmitry Dmitriev i Andrey Ignatenko są współpracownikami w moskiewskim biurze Morgan Lewis, międzynarodowej kancelarii prawnej